Aktualności | Gliwice zatrzymują deszcz. Miasto rozwija system gospodarowania wodami opadowymi

Zatrzymać wodę tam, gdzie spadła, ograniczyć skutki intensywnych opadów, a jednocześnie wykorzystać naturalne możliwości terenu – Gliwice rozwijają system gospodarowania wodami opadowymi, łącząc dużą infrastrukturę techniczną z retencją i rozwiązaniami opartymi na przyrodzie. 12 zadań inwestycyjnych realizowanych w różnych częściach miasta to jedno z największych gliwickich przedsięwzięć związanych z adaptacją do zmian klimatu.

Intensywne opady, lokalne podtopienia, ale również coraz dłuższe okresy bez deszczu i wysokich temperatur sprawiają, że sposób gospodarowania wodą w miastach musi się zmieniać. Współczesne podejście nie polega już wyłącznie na jak najszybszym odprowadzeniu deszczówki. Tam, gdzie pozwalają na to warunki, woda powinna być zatrzymywana możliwie blisko miejsca opadu, czasowo magazynowana, wykorzystywana przez roślinność lub stopniowo odprowadzana. Takie rozwiązania ograniczają gwałtowny odpływ wód podczas intensywnych opadów, a jednocześnie sprzyjają miejskiej zieleni i poprawie lokalnego mikroklimatu. Właśnie w tym kierunku Gliwice rozwijają swój system gospodarowania wodami opadowymi.

Miasto Gliwice realizuje projekt pn. „Wdrożenie zrównoważonego i zaadaptowanego do zmian klimatu systemu gospodarowania wodami opadowymi i roztopowymi na terenie Miasta Gliwice z uwzględnieniem rozwiązań opartych na przyrodzie oraz cyfrowego systemu wizualizacji pracy i gromadzenia danych”. Beneficjentem przedsięwzięcia jest Miasto Gliwice, natomiast funkcję Jednostki Realizującej Projekt pełni Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Gliwicach. Projekt obejmuje 12 zadań inwestycyjnych realizowanych w różnych częściach miasta, m.in. w Starych Gliwicach, w rejonie Parku Szwajcaria, w dzielnicy Baildona, w Bojkowie, a także w rejonie ulic Toszeckiej, Gajowej i Pod Borem, Orkana i Wójtowskiej, Żeromskiego i Kasprowicza, Goduli i Nadbrzeżnej, Rolników, Zachodniej i Słonecznej oraz Azalii i Lewkonii. 

Skalę przedsięwzięcia pokazuje również jego wartość. Całkowity koszt projektu wynosi 109,3 mln zł brutto, z czego ponad 68,6 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027. Zakres inwestycji jest zróżnicowany. Powstają nowe odcinki kanalizacji deszczowej, obiekty służące retencjonowaniu wody oraz rozwiązania wykorzystujące naturalne możliwości terenu i roślinności. Projekt obejmuje więc zarówno dużą infrastrukturę inżynieryjną ukrytą pod ziemią, jak i elementy zielono-niebieskiej infrastruktury widoczne w przestrzeni miasta.

Jednym z przedsięwzięć najlepiej pokazujących skalę prowadzonych prac jest inwestycja w Bojkowie, w rejonie ulic Siennej i Bojkowskiej. Powstaje tam rozbudowany system kanalizacji deszczowej i retencji, którego zadaniem będzie przejmowanie wód podczas intensywnych opadów, ich czasowe magazynowanie, a następnie kontrolowane odprowadzanie. W ramach zadania budowanych jest około 1,5 km nowych rurociągów, w tym przewody o średnicy sięgającej 3 metrów. Tak duże przekroje sprawiają, że część kanalizacji może pełnić również funkcję podziemnej retencji kanałowej. Podczas intensywnego deszczu woda będzie mogła zostać czasowo zgromadzona w systemie, a następnie stopniowo odprowadzona. Drugim istotnym elementem inwestycji jest rów retencyjny o długości około 210 metrów i pojemności 4200 m³. 

Łączna pojemność retencyjna infrastruktury realizowanej w ramach tego zadania ma wynieść 8888 m³. Bojków pokazuje, że zwiększanie retencji w mieście nie musi oznaczać wyłącznie budowy otwartych zbiorników. Woda może być czasowo magazynowana również pod ziemią – w odpowiednio zaprojektowanej infrastrukturze kanalizacyjnej.

Inny charakter mają inwestycje, w których rozwiązania techniczne łączone są z tymi opartymi na przyrodzie. Przykładem są prace prowadzone w rejonie ulic Orkana i Wójtowskiej, gdzie powstaje system przechwytywania i retencjonowania wód opadowych. Jednym z jego elementów będzie niecka bioretencyjna. W ramach inwestycji przewidziano również nasadzenia drzew, krzewów i bylin. Niecka będzie czasowo zatrzymywać część wód opadowych, spowalniać ich odpływ oraz wykorzystywać naturalne właściwości podłoża i roślinności. 

Podobną funkcję, choć w innej skali, będą pełnić ogrody deszczowe. W rejonie ulic Żeromskiego i Kasprowicza przewidziano liniowy ogród deszczowy, którego zadaniem będzie zatrzymywanie części wód opadowych. Z kolei przy ulicach Azalii i Lewkonii ogród deszczowy wraz z podziemnymi zbiornikami powstanie w miejscu dawnego rowu odwadniającego. Takie inwestycje pokazują jedno z podstawowych założeń zielono-niebieskiej infrastruktury: zamiast traktować deszczówkę wyłącznie jako wodę, którą trzeba jak najszybciej odprowadzić, można wykorzystać ją w miejscu opadu i włączyć w funkcjonowanie miejskiej przestrzeni.

Jeszcze inne rozwiązanie zastosowano w rejonie Parku Szwajcaria w Starych Gliwicach. Przebudowywany system odwodnienia będzie kierował wody opadowe z okolicznych terenów – po ich wstępnym oczyszczeniu – do istniejącego stawu, który zostanie wykorzystany do retencjonowania wody. To przykład pokazujący, że system gospodarowania deszczówką nie zawsze musi być budowany od podstaw. Tam, gdzie pozwalają na to lokalne warunki, możliwe jest wykorzystanie istniejących elementów krajobrazu i włączenie ich do miejskiego systemu retencji.

Najważniejszym elementem gliwickiego przedsięwzięcia jest jego kompleksowość. Nie chodzi o budowę jednego zbiornika czy kolejnych kilometrów kanalizacji, lecz o zastosowanie różnych rozwiązań dostosowanych do warunków występujących w poszczególnych częściach miasta. W jednym miejscu potrzebne są duże kolektory i podziemna retencja kanałowa, w innym – rowy i zbiorniki retencyjne. Tam, gdzie pozwala na to przestrzeń, wykorzystywane są niecki bioretencyjne, ogrody deszczowe, roślinność lub istniejące zbiorniki wodne.

Wspólny cel wszystkich 12 inwestycji jest jednak ten sam: zwiększenie możliwości zatrzymywania i kontrolowanego gospodarowania wodami opadowymi oraz lepsze przygotowanie miasta na skutki zmian klimatu. Realizowany projekt pokazuje również zmianę w myśleniu o deszczówce. Woda opadowa nie jest już wyłącznie problemem, który należy jak najszybciej odprowadzić z miasta -  jest zasobem, który warto zatrzymać i wykorzystać. Gliwice tworzą w ten sposób system, w którym infrastruktura techniczna, retencja i rozwiązania oparte na przyrodzie wzajemnie się uzupełniają. 

Skala projektu - 12 zadań inwestycyjnych, ponad 109 mln zł wartości oraz inwestycje prowadzone w wielu częściach miasta – sprawia, że jest to jedno z kluczowych przedsięwzięć Gliwic służących zwiększeniu odporności miasta na skutki zmian klimatu.

(PWiK)